تاریخ جذیث : قرن اول : تحلیل دوران امام علی‌‌ (ع)

تحلیل دوران امام علی‌‌(ع)

حضرت علی‌‌(ع) که پس از رحلت پیامبر (ص) حدود سی سال، امامت شیعیان را برعهده داشت، خود گنجینه دانش الهی بود که رسول‌‌خدا(ص) در مورد او فرمود: «أنا مدينة العلم و عليٌ بابها؛ من شهر علم و علی راه ورود به آن شهر است». (1)

هم‌‌چنان که وی بزرگ‌‌ترین مفسر قرآن پس از پیامبر(ص) شمرده می‌‌شود و لقب «صدر المفسرین»، شایسته ایشان بود و پیامبر(ص)در مورد او فرموده بود: «علي مع القرآن و القرآن مع علي»؛ على‌‌(ع)با قرآن است و قرآن نيز با على. (2)

بدین‌جهت او محور و مصدر حدیث بود و هر آن‌‌چه می‌‌گفت و عمل می‌‌کرد، سنت دین، شمرده می‌‌شد؛ ازاین‌‌رو، حضرت علی‌‌(ع)بر گسترش و نشر و کتابت حدیث _ به‌ویژه حدیث نبوی _ اهمیت می‌‌داد. اهتمام آن حضرت را در مورد حدیث، در دو بخش: «روایات دالّ بر اهمیت کتابت» و «مکتوبات امام علی‌‌(ع)» بیان می‌‌کنیم.

1. روایات دالّ بر کتابت و تدوین

از حضرت علی‌‌(ع) احادیثی _ به‌ویژه از مصادر اهل سنت _ روایت شده است که حکایت از اهمیت نوشتن حدیث و در مواردی دستور بر کتابت و تدوین آنها است؛ از جمله:

1. عن الحارث عن علي‌‌(ع)قال: قيّدوا العلم، قيّدوا العلم؛ (3)

2. عن حبيب بن جري عن علي‌‌(ع)قال: قيدوا العلم بالكتابة؛ (4)

3. عن هبيرة بن مريم عن علي‌‌(ع)قال: القراءة عليه بمنزلة السماع منه؛ (5)

4. عن علباء عن علي‌‌(ع) انه خطب الناس فقال: من يشتري منّي علماً بدرهم؛ (6)

5. قال علي‌‌(ع) لكاتبه عبيداللّه بن ابي رافع: ألق دواتك و أطل جلفة قلمك و فرّج بين السطور و‌‌قرمط بين الحروف فان ذلك أجدر بصباحة الخطّ؛ (7)

6. عن علي‌‌(ع): ادقّوا اقلامكم و قاربوا بين سطوركم و احذفوا عني فضولكم و اقصدوا قصد المعاني‌‌...‌‌. (8)

با تأمل در روایات یادشده که از حضرت علی‌‌(ع) نقل شده است، ضرورت نوشتن احادیث معلوم می‌‌شود؛ به‌‌خصوص که در دو روایت نخست، عبارت «قیّدوا العلم» آمده و مقصود از تقیید علم، کتابت و مراد از علم، علوم دینی و الهی است که از پیشوایان علم (معصومان؟عهم؟) صادر شده است.

در دو روایت پایانی هم _ با توجه به ملازمات عرفی، _ از کلام حضرت علی‌‌(ع)می‌‌توان دریافت که ایشان بر نوشتن معارف دینی تأکید داشته و به خوب و صحیح نوشتن دستور داده‌‌اند.

در دو روایت میانی نیز، بر قرائت و علم که از لوازم کتابت است، تأکید شده است. هم‌‌چنان که آن حضرت در روایات دیگری، جایگاه قلم را بزرگ شمرده و بند علم کاتب را قلم وی دانسته‌‌اند.

1-بحارالانوار، ج‌‌10، ص‌‌120.
2- . كنز العمال فی سنن الاقوال والافعال، ج‌‌2، ص‌‌202.
3. تقیید العلم، ص‌‌89؛ تدوین السنة الشریفه، ص‌‌144.
4. تقیید العلم، ص‌‌90؛ تدوین السنة الشریفه، ص‌‌144.
5 . الكفایة فی علم الروایه، ص‌‌383.
6. كنز العمال فی سنن الاقوال والافعال، ج‌‌5، ص‌‌261.
7. نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام، حكمت 307.
8. الخصال، ج‌‌1، ص‌‌310.

----------------------------------------------------------
کتاب تاریخ حدیث . سید رضا مودب .