يادداشت

4- اعجاز در ترسيم جامعه مدنى براساس عدل¹

6- تبصير الرحمن و تيسير المنّان‏
تأليف على بن احمد بن ابراهيم مهايمى (م 835 ق) داراى مذهب حنفى و به زبان عربى است. نام كامل تفسير او تبصير الرحمن و تيسير المنّان ببعض ما يشير الى اعجاز القرآن است.
مهايمى يكى از صوفيان قرن نهم بوده و تفسير او از رويكردى صوفيانه برخوردار است .

__________________________________________________
(1). همان، ص 464.
(2). خرمشاهى، همان، ص 716.
روشهاى تفسير قرآن، ص: 265

----------------------------------------------------------------------------

این کتاب که در گروه پژوهشی تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه معارف اسلامی و به قلم حجت الاسلام دکتر محمدباقر پورامینی و کوشش نعمت الله فیروزی سامان یافته به همت این دانشگاه و دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام در ۴۳۲صفحه و در قطع وزیری منتشر شد.

و امام كاظم عليه السّلام در مورد عظمت قرآن و اينكه با گذشت روز و شب و زمان، تغييرى در محتوى و بيان قرآن ايجاد نمى‏شود و اعجاز قرآن آن است كه عصرى نيست، بلكه فراتر از يك عصر و زمان است، مى‏فرمايد:
انّ رجلا سأل ابا عبد اللّه عليه السّلام، ما بال القرآن لا يزداد على النشر و الدرس الّا غضاضه، فقال: لان اللّه تبارك و تعالى لم يجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون ناس فهو فى كل زمان جديد و عند كل قوم غضّ الى يوم القيامة «2». امام كاظم عليه السّلام فرمودند:

اهتمام اهل‌بيت(علیهم السلام) به حديث _ قرن اول

مقدمه
پس از بررسی تاریخ حدیث در دوران پیامبر(ص) که آن را دوران مشترک حدیث فریقین دانسته‌اند، اکنون به بررسی «تاریخ حدیث شیعه»، در دوران‌های بعدی می‌پردازیم که دوران اهل‌بیت عصمت(علیهم السلام) و قرون محدثان متقدم و متأخر تا به دوران معاصر را شامل می‌شود. در ادامه نیز به بررسی تاریخ «حدیث اهل سنت» پرداخته خواهد شد.

4- حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ:

الحديث الثانى‏

بالسّند المتّصل إلى محمّد بن يعقوب، عن علىّ بن إبراهيم، عن أبيه، عن أبي المغرا، عن يزيد بن خليفة، قال: قال أبو عبد اللّه، عليه السّلام: كلّ رياء شرك.

إنّه من عمل للنّاس كان ثوابه على النّاس، و من عمل للّه كان ثوابه على اللّه.» «1»

ترجمه «به سند مذكور، يزيد بن خليفه از حضرت صادق، عليه السّلام، نقل مى‏كند كه فرمود: هر ريايى شرك است. همانا كسى كه كار كند براى مردم، مى‏باشد ثواب او بر مردم، و كسى كه عمل كند براى خدا، مى‏باشد ثواب او بر خدا.»

جلسه سوم

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ‏

وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ وَ لا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً وَ لا يَمْلِكُونَ مَوْتاً وَ لا حَياةً وَ لا نُشُوراً (3).

آنان غير از خداوند معبودانى براى خود برگزيدند ؛ معبودانى كه چيزى را نمى‏آفرينند، بلكه خودشان مخلوقند، و مالك زيان و سود خويش نيستند و هم چنین مالك مرگ و حيات و رستاخيز خويش نیستند .

نادرستی ذخالت شیطان :

الفاظ قرآن، الهی می باشد و شیطان و هیچ نیروی دیگری غیر از فرشته وحی به دلایل زیر در آن دخالت نداشته است:

الف : روایات :

وحی الهی به صورت کامل و با الفاظ الهی در اختیار پیامبر (ص) قرار می گرفت و آن حضرت به هنگام دریافت وحی و با سلامت کامل و به دور از هرگونه دخالت شیطان، آن را تلقی می نموده است. در پرسشی که زراره از امام صادق (ع) می نماید، بدین نکته اشاره شده است. وقتی وی می پرسد به هنگام نزول وحی، پیامبر چگونه از دخالت شیطان ایمن بود، آن حضرت در پاسخ می فرماید:

تنوع اصطلاحات حدیث :

حدیث از جهت سند و الفاظ متن، آن اتصال و انقطاع سند، تعداد ناقلین، اعتبار و عدم اعتبار آن و... دارای تقسیمات فراوانی است که هر کدام یک اصطلاح حدیثی را تشکیل میدهد . جلال الدین سیوطی، اصطلاحات حدیثی را در ۶۵ مورد شمارش نموده است. (1) حازمی از علمای اهل سنت، در کتاب العجاله و صبحی صالح در کتاب علوم الحدیث و مصطلحه و محمد عجاج خطیب در کتاب اصول الحدیث، اصطلاحات حدیثی را بالغ بر صد نوع می‌شمارند.