يادداشت

و امام كاظم عليه السّلام در مورد عظمت قرآن و اينكه با گذشت روز و شب و زمان، تغييرى در محتوى و بيان قرآن ايجاد نمى‏شود و اعجاز قرآن آن است كه عصرى نيست، بلكه فراتر از يك عصر و زمان است، مى‏فرمايد:
انّ رجلا سأل ابا عبد اللّه عليه السّلام، ما بال القرآن لا يزداد على النشر و الدرس الّا غضاضه، فقال: لان اللّه تبارك و تعالى لم يجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون ناس فهو فى كل زمان جديد و عند كل قوم غضّ الى يوم القيامة «2». امام كاظم عليه السّلام فرمودند:

این کتاب که در گروه پژوهشی تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه معارف اسلامی و به قلم حجت الاسلام دکتر محمدباقر پورامینی و کوشش نعمت الله فیروزی سامان یافته به همت این دانشگاه و دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام در ۴۳۲صفحه و در قطع وزیری منتشر شد.

4- اعجاز در ترسيم جامعه مدنى براساس عدل¹

6- تبصير الرحمن و تيسير المنّان‏
تأليف على بن احمد بن ابراهيم مهايمى (م 835 ق) داراى مذهب حنفى و به زبان عربى است. نام كامل تفسير او تبصير الرحمن و تيسير المنّان ببعض ما يشير الى اعجاز القرآن است.
مهايمى يكى از صوفيان قرن نهم بوده و تفسير او از رويكردى صوفيانه برخوردار است .

__________________________________________________
(1). همان، ص 464.
(2). خرمشاهى، همان، ص 716.
روشهاى تفسير قرآن، ص: 265

----------------------------------------------------------------------------

اثر

اثر در لغت به معني نتيجه و بازمانده شي ء و علامت و روايت نمودن آمده است و
گفته شده : اثرت الحديث، يعني حديث را روايت نمودم ؛

و در اصطلاح گروهي از محدّثين شيعه، اعم از حديث و خبر دانسته شده و شامل کلام غيرمعصوم نيز شده مانند: مامقاني که مي گويد « اّنه اعمّ من الخبر و الحديث مطلقا »

او پس از ذکر اقوال ديگر، قول اول را که همان عموميت اثر است، برمي گزيند (1 )و شهيد ثاني نيز آن را بهتر مي داند (٢)؛ ولي در نزد غالب محدثين اهل سنت، مانند صبحي صالح و دکتر عجاج و ... به نظر مي آيد که اثر، مرادف خبر و حديث شناخته شده است .

نزول قرآن . گستره موضوع (3)

آيا بر اساس اعتقاد عده‌اى از عالمان اهل سنت، حروف ديگرى كه قرآن بر آنها نازل شده ولى بر اساس آنها كتابت نشده، نسخ شده‌اند؟

آيا مى‌توان سخن طحاوى، عالم قرن سوم اهل سنت را پذيرفت‌؟ آنجا كه مى‌گويد: سبعة احرف مخصوص نخستين روزهاى نزول قرآن بوده كه با هدف عجز مردم از قرائت قرآن نازل شده است؛ سپس در ادامۀ نزول، به علت رفع ضرورت نزول قرآن، نزول واحد بوده و آيات نازل‌شده بر هفت حرف قبلى نيز به يك حرف بازگشته‌اند. (1)

در سايه سار قرآن؛ يادنامه استاد فرزانه دكتر سيد محمدباقر حجتي (ت١٣١١–م١٤٠٤ش )

محمدتقي دياري بيدگلي. استاد دانشگاه قم

ديباچه :

تاريخ دانش و فرهنگ اين سرزمين، همواره مرهون عالماني است كه عمر خويش را در راه فهم، تعليم و ترويج معارف الهي صرف كرده اند؛ مرداني كه نه تنها با آثار علمي خويش، بلكه با منش، اخلاق، شيوه تدريس و تربيت شاگردان، مكتبي ماندگار
بنيان نهاده اند.

اجازه حدیث و روایت ، عبارت است از اين که استاد و شيخ حديث به شاگرد و راوي خود، اجازه بـرنقل حديثي را بدهد. ... طريـق اجـازه ميـان محـدّثان فـريقين رايـج بـوده و هـست و هـر اسـتادي،اجازه هايي را براي اشخاص به صورت خاص يا عام، صادر مي نموده اند تـا آنها مُجاز باشند که احاديثي از آنان روايت کنند.

اجازه نيز داراي مراتب متعدّدي است؛ زيرا گـاهي بـا قـول صـريح و گـاهي
غيرصريح، مانند اشاره و کتابت و گاهي فرد مورد اجازه، خاص اسـت و معـيّن و
گاهي غيرمعيّن و عام و گاهي در کتاب خاصي و گاهي در همـه کتـابهـا و لـذا اقسام فراواني را ميتواند دارا باشد. ( 1)

و ما و ملتهاى مظلوم دنيا مفتخريم كه رسانه ‏هاى گروهى و دستگاههاى تبليغات جهانى، ما و همه مظلومان جهان را به هر جنايت و خيانتى كه ابرقدرتهاى جنايتكار دستور مى‏دهند متهم مى‏كنند.

كدام افتخار بالاتر و والاتر از اينكه امريكا با همه ادعاهايش و همه سازوبرگهاى جنگ ى‏اش و آن همه دولتهاى سرسپرده‏اش و به دست داشتن ثروتهاى بى‏پايانِ ملتهاى مظلوم عقب‏افتاده و در دست داشتن تمام رسانه‏هاى گروهى، در مقابل ملت غيور ايران و كشور حضرت بقية اللَّه- ارواحنا لمقدمه الفداء- آن چنان وامانده و رسوا شده است كه نمى‏داند به كه متوسل شود!

يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهاد :

از دیگر توصیف های خاص در مورد جهان آخرت تعبیر: «يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهاد»؛ روزى كه گواهان به پا مى‏خيزند ، میباشد .(1)

در آیه شریفه تعبیر «یقوم» آمده است. از قیامت با عنوان روزی است که گواهان برپا می خیزند یاد می شود.« اشهاد » جمع شاهد یا شهید به گواهان روز قیامت گفته می شود. برخی از مفسران (2) معتقدند اشهاد فرشتگان مراقب اعمال هستند که در آیات دیگری نیز از آنها یاد شده است: «ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقيبٌ عَتيدٌ»؛ انسان هيچ سخنى را بر زبان نمى ‏آورد مگر اينكه همان دم، فرشته‏اى مراقب و آماده براى انجام مأموريت (و ضبط آن) است ‏. (3)