تاریخ حدیث شیعه :اهتمام اهل‌بيت(علیهم السلام) به حديث _ قرن اول

اهتمام اهل‌بيت(علیهم السلام) به حديث _ قرن اول

مقدمه
پس از بررسی تاریخ حدیث در دوران پیامبر(ص) که آن را دوران مشترک حدیث فریقین دانسته‌اند، اکنون به بررسی «تاریخ حدیث شیعه»، در دوران‌های بعدی می‌پردازیم که دوران اهل‌بیت عصمت(علیهم السلام) و قرون محدثان متقدم و متأخر تا به دوران معاصر را شامل می‌شود. در ادامه نیز به بررسی تاریخ «حدیث اهل سنت» پرداخته خواهد شد.

لازم است هر یک از تاریخ حدیث شیعه و اهل سنت، به صورت مستقل تحلیل شوند؛ زیرا در دوران پس از پیامبر(ص) بین محدثان و مورخان فریقین در موارد مهمی، اختلاف نظر وجود دارد که صحابه پیامبر(ص) و به تبع آنان، تابعان، پس از حضرت، در مورد تدوین حدیث و چگونگی آن، از چه اندیشه‌ای برخوردار بودند؟

آیا هم‌چون دوران رسالت، به پیروی از رسول‌خدا(ص) بر تدوین حدیث ـ‌آن چنان که شیعه معتقد است‌ _ پافشاری کردند یا از اهتمام لازم برخوردار نبودند؛ بلکه به مُجاز نبودن آن معتقد بودند؟

بدین‌جهت نخست تاریخ «حدیث شیعه» پس از پیامبر(ص) (از دوران اهل‌‌بیت(علیهم السلام) را تا دوران‌‌های متوالی آن و دوران معاصر) را بررسی می‌‌کنیم؛ سپس در ادامه، به بررسی تاریخ «حدیث اهل سنت» پرداخته خواهد شد.

تاریخ «حدیث شیعه» را نیز می‌‌توان به جهت حضور ائمه(علیهم السلام) (قرن 1 _ 3) و سپس دوران محدثان متقدم (قرن 4 _ 5) و دوران محدثان متأخر (قرن‌‌های 6 _ 13) و دوران معاصر (قرن 14 _ 15) به چند مرحله تقسیم کرد؛

ازاین‌‌رو، در هر مرحله، به صورت مستقل به تحلیل و بررسی نشر و تدوین آثار حدیثی آنها پرداخته خواهد شد.

دوران حضور اهل‌‌بیت(علیهم السلام) که سزا است آن را از مهم‌‌ترین دوران تاریخ «حدیث شیعه» شمرد، با عنوان «اهتمام اهل‌‌بیت(علیهم السلام) به حدیث» با عنوان‌‌های ذیل مورد تحلیل قرار می‌‌گیرد:

الف) اهتمام اهل‌‌بیت(علیهم السلام) به حدیث در قرن اوّل: تحلیل دوران امام علی‌‌(ع)، امام حسن‌‌(ع)، امام حسین‌‌(ع) و امام سجاد‌‌(ع)؛

ب) اهتمام اهل‌‌بیت(علیهم السلام) به حدیث در قرن دوم: تحلیل دوران امام باقر‌‌(ع)، امام صادق‌‌(ع) و امام کاظم‌‌(ع)؛

ج) اهتمام اهل‌‌بیت(علیهم السلام) به حدیث در قرن سوم: تحلیل دوران امام رض(ع) ، امام جواد‌‌(ع) ، امام هادی‌‌(ع) و امام عسکری‌‌(ع) .

اهل‌‌بیت(علیهم السلام) و حدیث :

اهل‌‌بیت عصمت(علیهم السلام) که از نظر شیعه امامیه از جایگاه بلندی برخوردارند و از هرگونه گناه فکری و رفتاری مصون می‌‌باشند، نقش بسیار مهمی در چگونگی تاریخ تدوین حدیث شیعه دارند.

در نخستین مرحله، به بررسی و تحلیل دوران امام علی‌‌(ع) تا امام سجاد‌‌(ع) می‌‌پردازیم که قرن اول هجری را شامل می‌‌شود.

در قرن اول که چهار امام معصوم (علیهم السلام) می‌‌زیسته‌‌اند، در تدوین حدیث، دوران بسیار پررنجی است؛ زیرا از طرفی، حکومت، جز مدت کوتاهی در اختیار امام علی‌‌(ع) نبود و از طرف دیگر، حاکمان وقت _ به‌‌خصوص حاکمان پیش از حضرت علی‌‌(ع) _ نه تنها به تدوین حدیث معتقد نبودند، بلکه در مواردی به شدّت با نشر، نقل و کتابت آن مخالفت می‌ورزیدند.

بدین‌‌سان امام علی‌‌(ع) نتوانستند فرصت‌‌های خود را برای نشر و تدوین حدیث، صرف کنند؛ زیرا حضرت در حکومت خود با چندین نبرد وقت‌‌گیر روبه‌‌رو شد و در دوره امام حسن و امام حسین(علیهما السلام )نیز با وجود مخالفت‌‌های جدی حکومت معاویه با ایشان، آنان نیز درگیر مبارزات سیاسی بودند؛ گرچه در دوران امام سجاد‌‌(ع) فرصت‌‌های بیشتری برای تدوین و نشر حدیث فراهم شد و چهره علمی و فقهی امام سجاد‌‌(ع) بیشتر نمایان گردید.

---------------------------------------------------

تاریخ حدیث . سید رضا مودب . ص 38 و 39