يَوْمَ تَأْتي كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها :
از دیگر توصیف های خاص در مورد جهان آخرت تعبیر: «يَوْمَ تَأْتي كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها وَ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ»؛ (به ياد آوريد) روزى را كه هر كس (در فكر خويشتن است؛ و تنها) به دفاع از خود برمىخيزد؛ و نتيجه اعمال هر كسى، بىكم و كاست، به او داده مىشود؛ و به آنها ظلم نخواهد شد .(1)
در آیه دیگری نیز آمده : «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ، وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه»؛ پس هر كس هموزن ذرّهاى كار خير انجام دهد آن را مىبيند و هر كس هموزن ذرّهاى كار بد كرده آن را مىبيند! (2)
آیه یاد شده نیز می تواند در مورد قیامت باشد ، گرچه در دنیا نیز اینچنین است یعنی هر کسی ذره ای کار خوب یا بد انجام دهد ، نتیجه آن را می بیند .
آیه نخست از روز عذاب الهی یاد می کند ؛ روزی که هر انسانی آن روز می بیند و انسان گنهکار در آن شرایط عزیزترین عزیزانش را به فراموشی می سپارد، نه در فکر فرزند است و نه در فکر همسر و پدر و مادر، فقط به فکر رهایی خود و فرار از عذاب است.
عبارت آیه این است «تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها»؛ یعنی از خود دفاع می کند و برای رهایی خود قدم برمی دارد. مانند کسی که در دریای طوفانی با جمعی در کشتی باشد، وقتی کشتی در خطر بیفتد و جمعی در حال غرق شدن باشند، در آن شرایط ، انسان به فکر خویش است و دیگران برایش اهمیت ندارند.
در حدیثی از پیامبر آمده است «کُلُّ احد یقولُ یومَ القیامة نفسی نفسی من شدّة هول یوم القیامة سوى محمد (صلى الله علیه وآله) فإنّه یُسألُ فی اُمته» ؛ (3) که هر کسی روزی قیامت می گوید: نفسی، نفسی؛ یعنی فقط به فکر خود و جان خویش است.
بخاطر شدت ترس روز قیامت جز محمد که او به دفاع از امت خود بر می خیزد ، هیچ کس به فکر غیر از خود نیست. کسانی که افتخار پیروی او را دارند، پیامبر آنها را یاری میکند ؛ چرا که پیامبر در آن شرایط به فکر آن هاست.
----------------------------------------
1- نحل،111
2- زلزله آیه 7 و 8 .
3- الجامع لاحکام القرآن . ج 11 . ص 193 . البرهان فی تفسیر القرآن ج 5 . ص 652
