گستره موضوع :
موضوع تحقيق، پژوهشى در روايت نزول قرآن بر هفت حرف مىباشد. بايد اذعان داشت على رغم اين كه چندين قرن از بعثت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و نزول اولين آيات قرآن مىگذرد و انديشمندان علوم قرآنى در مورد چگونگى نزول آن بسيار انديشيدهاند، هنوز نكات فراوانى در مورد چگونگى نزول، مبهم، مرموز و مجهول مانده است؛ از جملۀ آنها، نزول قرآن كريم، بر هفت حرف مىباشد.
البته اين ابهام، نزد علماى شيعه، تا حدود زيادى منتفى است و امروزه پس از مطالعه و بررسى در اسناد و مدارك روايت مذكور، مىتوان نظرى صريح و روشن و قطعى ارائه نمود.
ليكن نزد علماى اهل سنت، كمتر مسألهاى همانند موضوع نزول قرآن بر احرف سبعة، معركۀ آرا و محط اختلاف نظر بوده است و هيچ مسألهاى به اين اندازه در ميان آنها مشكل جلوه نكرده است. در مورد آن همواره اين پرسشها وجود داشته است كه: آيا حديث نزول قرآن بر سبعة احرف واقعا از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله است؟ اگر چنين است، آيا مقصود ايشان به الفاظ و تعابير قرآن مربوط مىشود، يا محتواى آن و يا آن كه هر دو جهت مىتواند هدف سوم حديث سبعة احرف باشد؟
آيا خود پيامبر صلّى اللّه عليه و آله، در جايى ديگر، مقصود خويش را از سبعة احرف بيان داشتهاند؟ آيا امكان ندارد در صورتى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله چنين حديثى را فرموده باشد، ناظر به بطون و محتوا بوده و معناى حديث به تدريج به الفاظ هم سرايت نموده است و بحث قرائات قرآن كه در زمان خلفا شكل گرفته است، مصداق آن شده است؟
حديث سبعة احرف را پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در چه زمانى و در كجا و براى چند مرتبه و براى چند نفر بيان فرموده است؟ نخستين مرتبه در مكّه بوده است يا در مدينه؟ و آيا حديث نزول قرآن بر هفت حرف، شامل همۀ آيات قرآن مىشود يا به آيات مورد سؤال و آياتى ويژه محدود مىگردد؟ و زيادى در حروف آيا دفعى بوده است يا تدريجى؟
اگر مقصود از نزول قرآن بر سبعة احرف، الفاظ تمام آيات باشد، اين نظريه به تعدّد قرآن و اضطراب متن آن - چنان كه مستشرقين خرده گرفتهاند - منجر نمىشود؟
---------------------------------------------------------------------------
کتاب نزول قرآن و رویای هفت حرف . ص 17. مودب
