امام زمان (عج) :
سجده شکر از لازمترین و واجبترین مستحبّات است.
خَیرٌ للنِّساء أن لا یَرینَ الرِّجالَ وَلا یَراهُنَّ الرِّجالُ
بهترین چیز برای زن آنست که مردی او را نبیند واو نیز مردی را نبیند.
از حضرت زهرا(س) آمده است: "بهترین چیز برای زن آن است که مردی او را نبیند و او هم مردی را نبیند." یا "نزدیکترین حالات زن به خدا آن است که ملازم خانه خود باشد و بیرون از خانه نشود."
با توجه به اینکه امروزه تعدادی از زنان مومن در بیرون از منزل فعالیت دارند این سخنان حضرت زهرا را چگونه میشود تبیین کرد؟
در تبیین مطلب یاد شده لازم است نخست به گزارش تاریخی روایت اشاره شود:
علامه مجلسى حديث یاد شده را از کتاب مصباحالانوار و از كشفالغمه اربلى به نقل از اخبار فاطمه(س) از ابنبابويه چنین نقل كرده است:
وَ رُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: كُنَّا جُلُوساً عِنْدَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ أَخْبِرُونِي أَيُّ شَيْءٍ خَيْرٌ لِلنِّسَاءِ فَعَيِينَا بِذَلِكَ كُلُّنَا حَتَّى تَفَرَّقْنَا فَرَجَعْتُ إِلَى فَاطِمَةَ عَلَيْهَا اَلسَّلاَمُ فَأَخْبَرْتُهَا اَلَّذِي قَالَ لَنَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ لَيْسَ أَحَدٌ مِنَّا عَلِمَهُ وَ لاَ عَرَفَهُ فَقَالَتْ وَ لَكِنِّي أَعْرِفُهُ خَيْرٌ لِلنِّسَاءِ أَنْ لاَ يَرَيْنَ اَلرِّجَالَ وَ لاَ يَرَاهُنَّ اَلرِّجَالُ فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ سَأَلْتَنَا أَيُّ شَيْءٍ خَيْرٌ لِلنِّسَاءِ وَ خَيْرٌ لَهُنَّ أَنْ لاَ يَرَيْنَ اَلرِّجَالَ وَ لاَ يَرَاهُنَّ اَلرِّجَالُ قَالَ مَنْ أَخْبَرَكَ فَلَمْ تَعْلَمْهُ وَ أَنْتَ عِنْدِي قُلْتُ فَاطِمَةُ فَأَعْجَبَ ذَلِكَ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ قَالَ إِنَّ فَاطِمَةَ بَضْعَةٌ مِنِّي . (1)
امام على(ع) فرمود: روزى در محضر رسول خدا بوديم و حضرت از ما سؤال كرد: مرا خبر دهيد كه بهترين چيز براى زنان كدام است؟(جوابهاى ما مورد قبول واقع نشد) و از دادن جواب (صحيح )عاجز شديم. جمع متفرق شد (بدون اينكه جواب روشن گردد) و من به خانه آمدم و جريان را به فاطمه(س) خبر دادم. ايشان فرمود: «خير للنساء ان لا يَرين الرجالَ و لا يراهنّ الرجالُ»؛ با شنيدن اين جواب به محضر رسول خدا بازگشتم و جواب را به سمع حضرتش رساندم.
حضرت فرمود: تو در جمع و نزد من كه بودى جواب را نمىدانستى، چه كسى تو را از جواب آگاه كرد؟ گفتم: فاطمه. حضرت متعجب و شادمان فرمود: فاطمه پاره تن من است.
به نظر میرسد که روايت یاد شده خبر از بیان حکم واجب و حرمت فعلی نمیدهد، بلكه ناظر به فضيلتى استحبابى در دوری از برخورد زنان با مردان نامحرم است.
همچنین اين حديث پيامی متعالى، صحيح و بلندى دارد و آن حفظ حريم و دورى از اختلاط و فساد در ارتباط زنان با نامحرمان است که در احاديث ديگرى نیز بدان اشاره شده است.
خيريت و افضليت مطرحشده در اين حديث، نسبى و غالبى است؛ يعنى در غالب اوقات و در بيشتر برخوردها و فعاليتها بهتر است زنان طورى رفتار و عمل كنند كه با مردان مواجه نشوند.
در بسيارى از حيطههاى اجتماعى، آموزشى، خدماتى، سياسى و ادارى، شايسته است زنان تا میتوانند از اختلاط، همنشينى و گفتگوها با مردان خوددارى ورزند. اگر هم مواردى هست كه مواجهشدن زن با مرد و سخن گفتن وغیره لازم و ضرورى است، مانند ميدان كسب علم زنان از مردانى كه همرتبه علمى آنان در بين زنان يافت نمىشود و یا برعكس، يا مواجهشدن براى امر به معروف، نهى از منكر، سفارش به حق و صبر و ... ترك چنين مواردى نه تنها خيريت و فضليتی ندارد، بلكه مذموم است و از شمول حديث بیانشده خارج است.
سخن حضرت زهرا(س) در مورد فضيلت خوددارى زن از ديدن مردان و ديدهشدن توسط آنان ناظر به ديدن و ديدهشدن غالب افراد است كه ديدارها و ملاقاتهايشان با شائبههاى گناه و فساد همراه است. بهتر آن است كه حتىالامكان از اين ملاقاتها و نشستوبرخاستها و گفتگوها احتراز شود؛ اما اگر زنانى محترمانه و با حرمت و كرامت در اجتماع ظاهر شوند و به انجام اعمال صالح و مفيد اجتماعى بپردازند، گرچه لازمه چنين حضورى ديدن و ديدهشدن توسط مردان بيگانه است، اما حضور آنان از خوددارى از آن بهتر است.
همچنین زنان پيامبر(ص) نیز با مردان ديگر مواجه مىشدند. قرآن آنان را نهى نكرد بلكه آداب و رفتار محترمانه را به آنان آموخت. خداوند آنان را از برجگونه ظاهرشدن و به ناز و كرشمه سخن گفتن نهى کرد نه از مطلق خارج شدن از خانه و سخن گفتن با مردان نامحرم.
صحابه بزرگوارى همچون سلمان فارسى، ابوذر غفارى و جابر بنعبداللَّه انصارى خدمت حضرت زهرا(س) مىرسيدند. از ايشان علم مىآموختند حتى سلمان در كارهاى منزل به حضرت يارى مىرساند.
بنابراین بر اساس روايات و سنت و سيره معصومان به خصوص سيره خود حضرت زهرا(س)، منظور از این روایت آن است که اسلام دعوتكننده به رعايت حريم و عفت و حيا در اجتماع توسط عموم و به خصوص زنان است.
نكته تربيتى اين حديث از اهميت بسزايى به خصوص براى امروز جامعه اسلامى برخوردار است. حضرت زهرا مىخواهد به اين نكته توجه دهد كه نشست و برخاستهاى غير ضرورى و هوسآميز، سخن گفتن و خوش و بشهاى بىحساب و غلط در بين زنان و مردان، اجتماع را فاسد مىكند و پرهيز از آن لازم و ضرورى است. چون در غالب اين نشست و برخاستها و خوشوبشها زمام امر به دست زن است و مرد طالب و خواستار است كه از ايجاد آن ابتدائاً ناتوان است، پس بايد حتما زنان را نسبت به آن هشدار داد. آنان را آگاه ساخت كه بهترين چيز براى آنان احتراز از اين گونه امور است.
كلام زهراى اطهر(س) رهنمون به زندگی عفیفانه و حيا و پوشش است. اگر زنان از اختلاطهاى بيجا و غير ضرورى و فسادانگيز با مردان بپرهيزند و به آنان هم اجازه چنين اختلاط هايى را ندهند، حضور اجتماعى زن، عملی صالح خواهد بود.
اگر زنان و مردان در محيط كار بنا را بر رعايت حريم عفت، پوشيدگى، حيا و پاكدامنى بگذارند و روابط را بر مبناى انجام وظيفه دينى و انسانى و اجتماعى قرار دهند و جز در حد لازم و مفيد و صحيح با هم برخورد و ارتباط نداشته باشند و اگر امر به معروف و نهى از منكر، سفارش به حق و صبر، هميارى و همكارى در انجام عمل صالح و سبقتجويى به سوى رضاى خدا چارچوب ارتباطهاى اجتماعى مردان و زنان باشد، حضور اجتماعى زن، نه تنها نهی شده نیست بلکه انسانساز خواهد بود.
در غير اين صورت، حضور زنان جز گسترش فساد برای خود و اجتماع نيست و عواقب ناگوارى به دنبال خواهد داشت که متاسفانه در برخی محافل و مجالس وجود دارد و سبب سستی خانواده و گسترش فساد در نسلهای آینده است.
-----------------------------------------------
1- مجلسی محمدباقر بن محمدتقی. بحار الأنوار. ج 43، دار إحياء التراث العربي، 1403، ص 54.
