پیشینه تاریخی
مصطلح الحدیث که مشهور به علم الدرایه نیز میباشد شامل دهها اصطلاح حدیث است که نخستین بار در بین دانشمندان اهل سنت رواج یافت و نخستین کسی که اصطلاحات را تصنیف، نمود قاضی ابو محمد رامهرمزی متوفی (۳۶۰ هجری قمری)، صاحب کتاب «المحدث الفاصل بين الراوى و الواعی میباشد
سپس دانشمندان دیگری آثاری را تالیف نمودند که به تعدادی از آنها اشاره میشود : حاکم نیشابوری متوفی (۴۰۵) صاحب کتاب معرفة علوم الحديث، ابو نعیم اصفهانی متوفی(۴۳۰) که کتاب حاکم نیشابوری را تکمیل کرد، خطیب بغدادی متوفی (۴۶۳) صاحب کتاب الكفاية فى علم الرواية، ابو عمرو عثمان بن صلاح متوفی (۶۴۳) صاحب كتاب علوم الحديث، ابن حجر عسقلاتی متوفی(۸۵۲) صاحب كتاب نخبة الفكر في مصطلح اهل الاثر، علامه محمد جمال الدین قاسمی متوفی(۱۳۳۲) صاحب كتاب قواعد لتحديث و دکتر صبحی صالح صاحب کتاب علوم الحديث و مصطلحه.
مشهور در بین دانشمندان شیعه آن است که نخستین کسانی کـه بـه اصطلاحات حدیثی توجه نمودند و آنها را مورد بحث و گفتگو قرار دادند، ابن طاووس متوفی (۶۷۳) و علامه حلی متوفی (۷۲۶) میباشند و لکن سید صدر (۱) معتقد است که پیشگام این دانش حاکم نیشابوری شیعه متوفی (۴۰۵) است .
اولین کسی که نیز که تالیفی را در این موضوع، فراهم آورد، شهید ثانی است که اثر او معروف به «الدراية في علم مصطلح الحدیث»، میباشد و از آن پس، پدر شیخ بهایی حسن بن عبد الصمد شاگرد شهید ثانی کتاب وصول الاخبار الى اصول الاخبار و شیخ بهایی، کتاب الوجيزه في الدرايه» را تدوين نمودند .
علامه سید حسن صدر موسوی نیز متوفی (۱۲۷۲) شرحی بر الوجيزه نوشت و آن را نهایة الدرایه نامید و از معاصرین هم کتاب «مقباس الهدايه في علم الدرایة» از شیخ عبد الله مامقانی متوفی (۱۲۶۰) از بهترین تالیفات در این موضوع میباشد.
------------------------------------------------------------------------
1- تاسیس الشیعه ، سید حسن صدر ، ص 294
------------------------------------------------------------------------
علم الحدیث . سید رضا مودب .ص 9 .
