• العربية
  • English
  • فارسی
 
امام علی (ع) :

هر كس رابطه اش را با خدا اصلاح كند، خداوند رابطه او را با مردم اصلاح خواهد نمود.

   
 
 
 

متن
بررسی تطبیقی روش و دیدگاه های علوم قرآنی مرحوم مغنیه و وهبه زحیلی در بحث مفاهیم اصول فقه (در آینه تفاسیر «مواهب الرحمن» و «فی ظلال القرآن»)

چکیده :
بررسیهای تطبیقی در مطالعات اسلامی به ویژه بین مذهب شیعه و اهل تسنن ، کاربرد علمـی فراوانـی دارد. در زمینه پژوهش های تطبیقی، مطالعه روش تفسیری و آرای قرآنی، موافقت ها و اختلافات قرآن پژوهان اهمیـت بسزایی دارد. در این میان توجه به دیدگاه های قرآن پژوهی دو دانشمند قرآنی معاصر علامه محمد جواد مغنیـه و دکتر وهبه زحیلی از دو مدرسه لبنان و سوریه سزاوار و ارزنده است . تحریف ناپذیری قـرآن ؛ اعتقـاد بـه وجـود اسرائیلیات در روایات اسباب نزول و ضرورت پالایش آن ؛ گرایش عصری و اجتماعی در تفسیر از جمله مـوارد توافق دیدگاه های دو مفسر یاد شده و التزام یا عدم التزام به تناسب آیات و برخـی مسـائل کلامـی و مـذهبی از موارد اختلافی بین آن دوست .

مودب، سید رضا؛ اویسی، کامران؛

مطالعات تطبیقی قران و حدیث . شماره 3 سال 1393

تحلیل دیدگاه مفسران در تفسیر آیه 62 بقره و نقد دیدگاه پلورالیستی

تحلیل دیدگاه مفسران در تفسیر آیه 62 بقره و نقد دیدگاه پلورالیستی آیه شریفه «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ الَّذِینَ هادُوا وَ النَّصاری‏ وَ الصَّابِئِینَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُم عند ربهم ... » از جمله آیات مورد توجه در دهه‌های اخیر نزد عموم مفسران است. چکیده: آیه شریفه «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ الَّذِینَ هادُوا وَ النَّصاری‏ وَ الصَّابِئِینَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُم عند ربهم ... » از جمله آیات مورد توجه در دهه‌های اخیر نزد عموم مفسران است. این آیه از نظر برخی از روشنفکران، تاییدی بر حقانیت همه مذاهب پیش از اسلام است. دلیل چنین باوری، گسترش اندیشه پلورالیزم دینی و به رسمیت شناختن همه ادیان و تایید حقانیت آنها نزد این دسته از روشنفکران است. آنان تلاش کرده‌اند مدعای خود را با آیه یادشده، مستند کنند که در نگاه نخستین، عبارت «مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِم ...» ادیان آسمانی را به شرط ایمان و عمل صالح به حق می‌داند. این مقاله پس از بررسی‌های علمی، بیانگر آن است که از نگاه مفسران، آیه فوق به ضمیمه دیگر آیات مرتبط، تاییدی بر اعتباربخشی به ادیان گذشته نیست، بلکه صراحت بر ضرورت ایمان به پیامبر اسلام’ برای اهل کتاب دارد و هرگز موید دیدگاه پلورالیستی نمی‌باشد و با آمدن اسلام، اعتبار ادیان پیش از اسلام پایان یافته و دین اسلام به‌عنوان آخرین حلقه پیام‌های الهی، خواست حق تعالی، برای هدایت بشر است. واژه‌های کلیدی: آیه 62 بقره، پلورالیزم دینی، ‌ادیان آسمانی، تفسیر کلامی نویسندگان: اسمر جعفری ، سیدرضا مؤدب فصلنامه مطالعات تفسیری - سال هشتم، شماره 31، پاییز 1396   .

مقایسۀ آراء تفسیری آیه الله معرفت و ابن عاشور ذیل آیۀ امامت

مقایسۀ آراء تفسیری ایه الله معرفت و ابن عاشور ذیل آیۀ امامت

چکیده
تحقیق حاضر در مقایسه و تحلیل آراء تفسیری آیت الله معرفت و ابن عاشور، ذیل آیۀ امامت ( بقره 124 ) است . امام در نظر ایه الله معرفت، پیشوای معصوم و واجب الاطاعه در امور دینی و دنیوی و والاتر از رسول و نبی است . ولی در نظر ابن عاشور، رسول و مجاز به انجام ارتکاب گناهان صغیر است. به نظر می رسد ، حضرت ابراهیم قبل از ابلائاتاتش رسول بود است و مقام امامت ایشان، جدای از مقام رسالت ا وست ز یرا رسول طبق روایا ت کسی است که ملائکه در بیداری بر وی نازل می شوند و با او سخن می گویند و لذا نزول ملائکه بر ابراهیم و بشارت بر فرزند دار شدنش در بیداری نشانۀ رسالت او قبل از ابلائاات است . علاوه بر آن حمل وا ژۀ امام بر معنای رسول، خلاف ظاهر آیه و بدون قرائن معتبر عقلی و نقلی است و تفسیر به رأی به شمار میآید . اطلاق واژه الظالمین را نمی توان بدون قر ینه معتبر به گناهان کبیره و شرک محدود نمود و و گناهان صغیره را از آن خارج کرد. بر این اساس، مراد آیه، عصمت از هرگونه ظلم و گناه است . از نظر عقلی نیز اعتقاد به جواز انجام گناهان صغیره برای امام یا رسول موجب سلب اعتماد مردم از آنان و نقض غرض بعثت رسل است
کلید واژگان: آیه 124 بقره، امامت، عصمت، ظالمین، آیت الله معرفت، ابن عاشور

سید رضا مؤدب moadab_r113@yahoo.com . استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم
محمد کاظم رحمان ستایش . kr.setayesh@gmail.com. استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم
نگین علیزاده alizadehnegin@yahoo.com . دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه قم

پژوهشهای تفسیرتطبیقی سال سوم، شمارۀ دوم، پاییز و زمستان 1396 ، شمارۀ پیاپی 6

بررسی نقش روات مشترك در اخبار منتقله (مطالعۀ موردي؛ جِعابی از مشایخ صدوق)

بررسی نقش روات مشترك در اخبار منتقله . (مطالعۀ موردي؛ جِعابی از مشایخ صدوق)

چکیده:
نویسندگان در مقالۀ حاضر می کوشند از زاویه اي جدید و نو، به چگونگی انتقال اخبار اهل تسنن به تشیع و پیامدهاي آن بپردازند. به گمان نویسندگان این نوشتار، وجود برخی از راویان مشترك مؤلفان جوامع حدیثی از علل انتقال اخبار اهل تسنن به تشیع است. آنان با مطالعۀ موردي جِعابی از مشایخ مشترك شیخ صدوق و روایات منقول از او در کتب وي سعی کرده اند تا شواهدي براي ایدة یاد شده فراهم کنند . براي این منظور، پس از کاوش در احوال جِعابی و توثیقات او در فریقین، به بررسی دو خبر منقول از او در باب تحریف قرآن و جهاد در کتب صدوق پرداخته شده است. این دو خبر به واسطۀ او از جوامع حدیثی اهل سنت به کتب شیعی منتقل شده است که با مبانی امامیه سازگار نیست. همچنین به خلط راویان مشترك در سند و متن حدیث به عنوان یکی از زمینه هاي انتقال اخبار توجه شده است.

کلیدواژه ها: راویان مشترك، اخبار منتقله، جِعابی، شیخ صدوق، اختلاط راویان.

سید رضا مؤدب . moadab_r113@yahoo.com . استاد دانشگاه قم
حسین ستار . tadrik1390@gmail. com . دانشجوي دکتري قرآن و حدیث دانشگاه قم .

دوفصلنامه علمی پژوهشی حدیث پژوهی
سال ششم، شمارة یازدهم، بهار و تابستان 1393

کنکاشی پیرامون حدیث تفسیری بعوضه

کنکاشی پیرامون حدیث تفسیری بعوضه در تفسیر قمی و آسیب شناسی آن

چکیده
در گذر زمان، برخی از احادیث دچار آسیب هایی شده اند که از جمله این آسیبها، نقل به معنا بدون رعایت شرایط آن، تحریف و نیز تطبیق غیر دقیق بر آیات قرآن است. این آسیب ها مانع از فهم صحیح و پذیرش بدون بررسی احادیث می شوند. بنابراین لازم است برای پذیرش یک حدیث یا نفی صدور آن و در صورت پذیرش، دست یابی به فهم صحیح از آن، نخست به کنکاش از مصدر و اعتبار آن پرداخت. از جمله احادیثی که بعضی از مفسران ادعا کرده اند که جعلی است، حدیث بعو ضه در تفسیر قمی از امام صادق است که در آن مراد از بعوضه در آیه 26 سوره بقره امیرالمومنین معرفی شده است. حدیث دیگری در تفسیر امام عسکری ، نقل شده که برخی آن را نشان جعلی بودن حدیث بعوضه دانسته اند. در برابر برخی تلاش کرده اند تا راه حلی برای
جمع میان این دو حدیث بیابند. در این مقاله با بررسی علمی و روشمند سند و متن روایت بعوضه و نقد فنی آن، از جمله تشکیل خانواده حدیثی و تحلیل متنی احادیث مرتبط ، امکان جمع دلالی یا ترجیح هر یک از احادیث مورد بررسی قرار گرفته و مشخص شده که حدیث بعوضه دچار آسیب نقل به معنای بدون رعایت شرایط شده که زمینه ساز آسیب فهم نادرست از تفسیر آیه است. نیز آسیبهای تحریف در متن و تدلیس در سند روایت بعوضه قابل ردیابی است. همچنین ثابت شده که تطبیق واژه " بعو ضه" بر امام ( ع ) به عنوان بطن آیه 26 سوره بقره نادرست و روایت صحیح آن نیز در دسترس است.
واژه های کلیدی : حدیث بعوضه، تفسیر قمی، تفسیر امام عسکری . تحریف، آسیبهای حدیث. ،

سید رضا مؤدب . استاد علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم
محسن دلیر .دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم.

دانشگاه الزهرا . تحقیقات علوم قرآن و حدیث . فصلنامه علمی پژوهشی
سال سیزدهم، شماره 4 ، زمستان 1395 ، پیاپی 32

بررسی منتقله بودن روایت ذبیح بودن اسحاق (ع) در تفسیر مجمع البیان

بررسی منتقله بودن روایت ذبیح بودن اسحاق (ع) در تفسیر مجمع البیان

چکیده
نوشتار پیش رو پژوهشی است درباره یکی از مصادیق روایات معروف به "منتقله" که به مسأله ذبیح الله اختصاص دارد. اکثر دانشمندان اهل تسنن روایت ذبح اسحاق (ع) را قبول نموده اند. شیخ طبرسی گرچه روایت مورد بحث را نقل کرده اما به نظر می رسد آن را نپذیرفته است. آنچه که در این خصوص مورد غفلت واقع شده است، عدم وجود روایت ذبح اسحاق منقول از مجمع البیان در مصادر اولیه حدیثی شیعه و قلّت آن در منابع متأخر شیعه است؛ بلکه روایاتی نیز در کتب حدیثی شیعه و در مواردی در کتب اهل تسنن وجود دارد که مخالف آن و بیان کننده ذبیح الله بودن اسماعیل (ع) است. وجود نقل هایی معدود در کتب عامه متقدم مانند ماوردی و نقل بدون سند (مرفوع)، منتقله بودن آن را از کتب عامه توسط امین الاسلام طبرسی محتمل می سازد. بنابراین روایت مورد بحث از امام علی (ع) صادر نشده است؛ بلکه به سبب اغراض سیاسی و تکیه بر سخنان امثال کعب الاحبار چنین نسبتی به ایشان داده شده است.

کلید واژه ها: اسحاق، اسماعیل، ذبیح الله، روایات منتقله، طبرسی، مجمع البیان.

سید رضا مؤدب .
کامران اویسی .

بررسی روش تفسیر قرآن با قران در تفسیر انوار درخشان با تاکید بر دو تفسیر المیزان و تسنیم

1
بررسی روش تفسیر قرآن با قران در تفسیر انوار درخشان با تاکید بر دو تفسیر المیزان و تسنیم

چکیده
روش تفسیری تفسیر انوار درخشان، اگرچه با توجه به آنچه مؤلف در مقدمه آن اورده، ممکن است روش تفسیر به مأثور تصور شود، ولی به نظر میرسد که روش ان اجتهادی و جامع باشد که شامل تفسیر قرآن به قرآن نیز میشود. مطالعه این تفسیر و مقایسه آن با تفاسیری همچون المیزان و تسنیم که معروف به روش تفسیری قرآن به قرآن هستند، نشان میدهد، با وجود
عدم اشتهار تفسیر مورد بحث به روش تفسیر قرآن به قرآن، موارد استفاده های قرآنی و بهرمندی مؤلف آن در تفسیر از آیات قران فراوان وچگونگی استناد ایشان به قرآن کریم در مواردی بدیع است که به بررسی بیش از بیست نمونه از آنها در این مقاله پرداخته شده است .
واژگان کلیدی: تفسیر قرآن به قرآن، تفسیر انوار درخشان ، حسینی همدانی

سید رضا مؤدب . استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه قم moadab_r113@yahoo.com
محسن دلیر .دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم،
Deleer.mohsen@gmail.com

بررسی دلالی روایات تحریف نما در تفسیر عیاشی

بررسی دلالی روایات تحریف نما در تفسیر عیاشی

چکیده:
روایات تحریف نما، ابهام در تاریخ تدوین قرآن کریم، وجود روایات تشبیه رخدادهاي کلان امت اسلام به وقایع امت هاي پیشین و عدم یادکرد نام معصومین ، در الفاظ قرآن، مهمترین عوامل پیدایش اذعان به تحریف قرآن به شمار می روند. از این میان، آنچه بیش از سایر عوامل قابل تأمل، بررسی و نقد است وجود روایاتی به ظاهر دال بر تحریف قرآن است. در این زمینه، دهها روایت از کتب گوناگون نقل شده و به امامان شیعه منتسب شده است. در میان مصادر روایات تحریفنما، تفسیر عیاشی اثر محمد بن مسعود عیاشی، داراي اهمیت فراوانی است.
این پژوهش بر آن است تا فارغ از بررسی هاي انجام شدة سندي و إسنادي، به بررسی متنی
روایات مورد استفادة تحریفگرایان در کتاب یادشده بپردازد، پس گام نخست به استخراج تمامی
این روایات به ظاهر مرتبط با تحریف که حدود 90 روایت است، از تفسیر عیاشی اختصاص یافته و
در ادامه، محل نزاع در هر روایت تبیین شده و پس از نقد و بررسی دقیق و مستند، تک تک این
روایات، دسته بندي نهایی شده است. شواهد درون متنی، سیاق روایات، قراین برون متنی و سخنان دانشمندان اسلامی، دستمایۀ این نقد و بررسی هاست. در سایۀ این تحقیق، میزان روایات یادشده که می توان ظاهراً دال بر تحریف به حساب آورد، معلوم شده و با توجه به بررسی شواهد و قراین مشخص می شود که ادعا و اتهام تحریف به مرحوم عیاشی ادعایی نادرست است.
کلیدواژه ها:
روایات تحریفنما، عیاشی، تفسیر عیاشی، شیعه و تحریف قرآن.
عبدالرضا حدادیان . ab_ha62@stu-mail.um.ac.ir دانشجوي دکتري دانشگاه فردوسی مشهد
سید رضا مؤدب moadab_r113@yahoo.com . استاد دانشگاه قم
دوفصلنامه علمی پژوهشی حدیث پژوهی سال چهارم، شمارة هشتم، پاییز و زمستان 1391

نقد دیدگاه روش تفسیر قرآن به قرآن، قرانیان شیعه

نقد دیدگاه روش تفسیر قرآن به قرآن، قرانیان شیعه

چکیده
قرآنیان نام جریان فکری است که با تکیه بر وحدت امت اسلامی‌ و شعار بازگشت به قرآن در سال‌های مشروطه و پس از آن، تحت تأثیر اندیشه‌های اصلاحی سید جمال‌الدین اسدآبادی و شیخ هادی نجم‌آبادی توسط یکی از شاگردان ایشان به نام سید اسدالله خرقانی شکل گرفت و به‌وسیله‌ی چهره‌های دیگری همچون: شریعت سنگلجی، یوسف شعار، برقعی، قلمداران و حسینی طباطبایی و...ادامه یافت. این گروه که قرآن را در بخش اعتقادات کافی و بی‌نیاز از سنت می‌دانند، روش تفسیری قرآن به قرآن را شاخص فهم قرآن ، قرار داده‌اند؛ اگرچه یکی از مهم ترین و معتبرترین روش های تفسیری ، تفسیر قرآن به قرآن می باشد ، لکن کاربرد این روش تفسیری از سوی ایشان در حوزه‏ اعتقادت ، با نقدهایی همچون عدم فراگیری، ناهماهنگی و ضعف در نتیجه‌گیری همراه بوده است که در این پژوهش به‌ بررسی آن پرداخته شده است.

علی تصدیقی . دانشجوی دوره دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم
سید رضا مؤدب ، استاد دانشگاه قم .
مطالعات روش شناسی دینی .سال 1393.

مبانی تفسیر اجتماعی

مبانی تفسیر اجتماعی

چکیده
یکی از تحولات بسیار مهم قرآن‌پژوهی در دوران معاصر، پیدایش گرایش تفسیر اجتماعی است که در آن، مفسّران به پیام‌های اجتماعی قرآن‌کریم می‌اندیشند. این گرایش جدید تفسیری بر آن است تا آموزه‌های اجتماعی قرآن را در متن زندگی مردم قرار دهد و ویژگی مهم آن، ایجاد تحوّل در تفسیر قرآن از فردگرایی به جمع‌اندیشی و تحلیل سرنوشت كلی جامعه مسلمانان است.
در نوشتار حاضر، ابتدا پیشینه و چیستی اجتماعی، شرایط و ویژگی‌های مفسّر گرایش اجتماعی قرآن مطرح گردیده و سپس كوشش شده یك بخش از این گرایش یعنی مبانی تفسیر اجتماعی قرآن کریم تبیین شود. منظور از مبانی، اصول و پایه‌هایی است كه بر اساس اصول و پیش‌فرض‌های آن، از پیام‌های قرآن پرده‌برداری انجام می‌گیرد. این گرایش تفسیری، افزون بر مبانی عام تفسیر، مبانی خاص تفسیر اجتماعی نیز دارد امکان تفسیر علمی قرآن؛ امکان استخراج قوانین جامعه‌شناختی از قرآن‌کریم در دو بخش تاریخی و اجتماعی؛ امکان ترسیم و تعیین اصول و قواعد نظام اجتماعی مطلوب از نگاه قرآن کریم؛ وجود و امکان شناسایی مفاهیم، محورها و گزاره‌های همسو و ناظر به مباحث اجتماعی و همچنین توجه به تجربه‌های بشری در فهم و انسجام و وحدت در پیام‌های قرآن را می‌توان از مبانی خاص این گرایش جدید تفسیری داشت.
کلید واژگان: قرآن، تفسیر، تفسیر اجتماعی، مبانی تفسیر اجتماعی

حجت‌الاسلام دکتر سید رضا مؤدب . عضو هیئت علمی دانشگاه قم.

حجت‌الاسلام مجتبی روحانی زاده . دانشجوی دکتری جامعه المصطفی العالمیه



 

مراکز همسو

انتشار محتوای این وبگاه تنها با ذکر منبع مجاز میباشد

X
Loading