يادداشت

4. تأثير لهجه‏ها
از ديگر زمينه‏ها و علل اختلاف قراآت، تعدّد لهجه‏ها و تأثير آنها در قرائت قرآن بوده است. هر قبيله‏اى براى خود لهجه مخصوصى داشت كه گاهى از اين لهجه‏ها، به لغت و لسان تعبير مى‏شود. اختلاف لهجه‏ها و قبايل گاهى آن قدر شدّت مى‏يافت كه هر قبيله، فقط معانى و واژه‏هاى عربى لهجه خود را درك مى‏كرده است و اگر به لهجه ديگرى سخن گفته مى‏شد، معناى كلمات براى آنان روشن نبود؛ مانند اختلاف عدنانيه در حجاز و قبايل قحطانيه در يمن. ابو عمرو بن العلاء مى‏گويد: «زبان حمير و أقاصى يمن مانند زبان ما نيست، هم چنان كه عربيت آنان نيز مانند عربيت ما نيست.» «2»

5- متشابه القرآن و مختلفه‏
تأليف ابن شهرآشوب مازندرانى (م 583 ق) و به زبان عربى است. رشيد الدين ابن شهرآشوب، صاحب كتاب متشابه القرآن، به مباحث كلامى در ذيل آيات متشابه پرداخته و براساس اعتقاد اماميه آن‏را تفسير كرده است. كتاب ديگر او مناقب و معالم العلماء نام دارد. برخى نام كتاب تفسيرى او را تأويل متشابهات القرآن خوانده‏اند.
كتاب او شامل آيات متشابه براساس موضوعات آيات بوده است نه ترتيب آيات.
او در ذيل موضوعات كلامى از توحيد، عدل و امامت، به ذكر آيات آنها پرداخته و از شعر و لغت بهره گرفته است. تفسير او از مباحث ارزشمند كلامى در تفسير آيات متشابه، برخوردار است. «2»

برای قیامت در قرآن اوصاف و نام های فراوانی آمده و از نظر برخی مفسران، تا حدود هفتاد وصف یا نام در قرآن در خصوص قیامت، بیان شده است. قرآن مجید همواره از قیامت با اوصاف و نام های متفاوت یاد کرده است. شاید مهم ترین علت آن، حوادث بسیار مختلف و دشواری است که در قیامت، رخ می دهد و هر حادثه ای از منظری، وصفی و یا نامی را برای قیامت ایجاد می کند و هر یک از این حوادث چهره روز قیامت را برای بندگان خدا ترسیم می کند.

دانشگاه قم دانشکده الهیات و معارف اسلامی
رساله دکتری عنوان:
نفوذ چیستی وچگونگی و راهکارهای مقابله با آن
در معارف قرآن کریم
با تاکید بر فرمایشات امام خامنه ای"مدظله"
استاد راهنما: دکتر سیدرضا مودب
استاد مشاور: دکتر غلامحسین اعرابی

دانشجو : حسین سالمی
شهریورماه سال 1398

چکیده:

در عبارت سجده زیارت عاشورا می خوانیم: «اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشَّاکِرِینَ لَکَ عَلَى مُصَابِهِمْ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى عَظِیمِ رَزِیَّتِی اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی شَفَاعَةَ الْحُسَیْنِ یَوْمَ الْوُرُودِ وَ ثَبِّتْ لِی قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَکَ مَعَ الْحُسَیْنِ وَ أَصْحَابِ الْحُسَیْنِ الَّذِینَ بَذَلُوا مُهَجَهُمْ دُونَ الْحُسَیْنِ علیه السلام‏»

کتاب «روش‌های تفسیری» تألیف حجت الاسلام سید رضا مؤدب و محمدرضا عزتی فردوئی به همت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شد.

به گزارش خبرنگار مهر، کتاب «روش‌های تفسیری» تألیف حجت الاسلام سید رضا مؤدب و محمدرضا عزتی فردوئی به همت پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شد.

مفسران فریقین به خصوص مفسران امامیه از عصر رسالت تا کنون برای فهم معانی و مقاصد آیات قرآن کوشش نموده و هر یک با توجه به مکتب تفسیری خویش، روش و گرایش خاصی را در تفسیر قرآن انتخاب نموده اند.

«امام جواد عليه السّلام»
در مجموعه روايت امام جواد، از آنچه كه در دسترس بود، عباراتى به صراحت در مورد اعجاز قرآن يافت نشد. لكن از برخى از احتجاجات حضرت كه موجود است، مى‏توان دريافت كه از نظر ايشان هم همانند ديگر ائمه، قرآن معجزه جاويدانى است كه همواره محور رجوع مردم بوده و هر امرى را بايد با قرآن‏
__________________________________________________
(1)- بحار الانوار 17/ 210.
(2)- توحيد صدوق ص 223.
اعجاز القرآن در نظر اهل بيت عصمت ع و بيست نفر از علماى بزرگ اسلام، ص: 44

3. خالى بودن حروف و كلمات از حركات و اعراب‏
از ديگر زمينه‏هاى كه به پيدايش قراآت سبعه و عشره منجر شد، نبودن حركات و اعراب در مصاحف نخستين بود. در كتابت‏هاى آن دوران، كلمات از هر گونه حركات و اعراب و سكنات خالى بودند. استاد دكتر حجتى در تاريخ قرآن در بحث موارد اختلاف قراآت و كيفيت آن مى‏نويسند: «حتى اين حروف و كلمات از حركات و سكنات و اعراب، عارى بود كه بعدها به وسيله ابو الاسود دوئلى (م 69 ه. ق) و ديگران اين كار صورت گرفت.» «2»

4- حدائق ذات بهجة
تأليف ابو يوسف عبد السلام قزوينى (م 488 ق) و به زبان عربى است. ابو يوسف ابن بندار كه تفسير او معروف به تفسير قزوينى نيز مى‏باشد، از مفسران شيعه بوده و تفسير مبسوط و بسيار گسترده‏اى فراهم آورده است كه زركلى آن را داراى سيصد جزء مى‏داند. تفسير او به شيوه كلامى و اعتقادى تدوين شده و دربردارنده تمامى آيات قرآن است.
تفسير قزوينى به بررسى مباحث اعتقادى پرداخته و از روايات و احاديث معصومين عليهم السّلام بهره برده است. برخى مانند ابن حجر او را پيشواى معتزله دانسته و تفسير او را بزرگ‏ترين تفسير مى‏دانند. از تفسير مذكور، اكنون خبرى نيست، اما تا زمان صفويه وجود داشته است. «1»

مساله معاد بعد از توحید، از نظر آیات قرآن دارای اهمیت فراوان بوده و اعتقاد به حیات آخرت پس از مرگ و اعتقاد به حسابرسی اعمال بندگان و پاداش و کیفر در آیات قرآن، بسیار مورد توجه خداوند متعال است و از مهمترین مسائل اعتقادی است به گونه ای که باور به وجود قیامت، از نظر قرآن، بسیار اهمیت دارد و در هدایت انسان تاثیر و در پایبندی به اعمال عبادی انسان نقش مهمی دارد.